
Ból z tyłu pięty lub kilka centymetrów powyżej niej może znacząco utrudniać chodzenie, bieganie, wchodzenie po schodach czy wspinanie się na palce. Jedną z możliwych przyczyn takich dolegliwości jest przeciążenie ścięgna Achillesa.
Ścięgno Achillesa łączy mięśnie łydki z kością piętową i podczas każdego kroku przenosi znaczne siły. Szczególnie intensywnie pracuje podczas biegania, skakania i dynamicznego odbicia stopy od podłoża.
Źródła przeciążenia nie zawsze należy jednak szukać wyłącznie w samym ścięgnie. Znaczenie mogą mieć również nagłe zwiększenie aktywności, napięcie mięśni łydki, rodzaj obuwia, sposób biegania oraz biomechanika stopy.
Dlatego u osób z nawracającym bólem Achillesa warto czasami sprawdzić również jak stopa ustawia się i przetacza podczas chodzenia.
Ścięgno Achillesa jest największym ścięgnem w ludzkim organizmie.
Znajduje się z tyłu podudzia i łączy mięśnie łydki z kością piętową.
Jego praca jest niezbędna podczas:
Praktycznie każdy krok oznacza więc kolejne obciążenie Achillesa.
Jeżeli aktywność nagle wzrasta albo ścięgno nie jest przygotowane do określonego obciążenia, mogą pojawić się dolegliwości przeciążeniowe.
W przypadku przewlekłych dolegliwości coraz częściej używa się określenia tendinopatia ścięgna Achillesa.
Nie zawsze jest to bowiem zwykłe ostre „zapalenie”.
Przy przewlekłym przeciążeniu może dochodzić do zmian w strukturze ścięgna, jego pogrubienia oraz pogorszenia tolerancji na obciążenia.
Najczęściej wyróżnia się dwa podstawowe obszary występowania problemu.
Pierwszy znajduje się kilka centymetrów powyżej pięty – wtedy mówi się o tendinopatii środkowej części ścięgna.
Drugi dotyczy miejsca, w którym Achilles przyczepia się bezpośrednio do kości piętowej – jest to tendinopatia przyczepowa.
Lokalizacja bólu ma znaczenie dla diagnostyki i dalszego postępowania.
Dolegliwości nie zawsze pojawiają się nagle.
Często początkowo jest to lekka sztywność po wstaniu z łóżka albo dyskomfort podczas pierwszych kroków.
Typowe objawy mogą obejmować:
Niektóre osoby zauważają, że po kilku minutach ruchu ból chwilowo się zmniejsza, a następnie ponownie nasila po większym wysiłku.
Takich sygnałów nie warto ignorować przez wiele tygodni.
Jednym z najczęstszych mechanizmów jest po prostu zbyt szybkie zwiększenie obciążenia.
Może to być:
Znaczenie może mieć również ograniczona ruchomość stawu skokowego, napięcie mięśni łydki oraz indywidualna budowa kończyny.
Nie można jednak zapominać o stopie, ponieważ jej ustawienie wpływa na kierunek działania sił podczas kolejnych faz kroku.
Pronacja jest naturalnym elementem chodu.
Podczas kontaktu z podłożem stopa powinna w pewnym zakresie „pracować do środka”, dzięki czemu może między innymi amortyzować obciążenie.
Problem może pojawić się wtedy, gdy ruch jest nadmierny albo odbywa się w sposób trudny do kontrolowania.
Przy nadmiernym zapadaniu stopy do wewnątrz zmienia się również ustawienie pięty i podudzia.
Może to wpływać na warunki pracy całej tylnej części kończyny, w tym Achillesa.
Więcej na temat tego mechanizmu znajduje się w artykule pronacja stopy – o co biega?.
Nie oznacza to jednak, że każda osoba z pronacją będzie cierpiała z powodu bólu ścięgna.
Pronacja jest potrzebna. Znaczenie ma dopiero jej zakres, kontrola oraz współwystępowanie innych czynników przeciążających.
Także bardzo sztywna stopa, która słabo dostosowuje się do podłoża, może inaczej przenosić obciążenia.
Jeżeli stopa przez dużą część kroku pozostaje ustawiona na zewnętrznej krawędzi, naturalna amortyzacja może być ograniczona.
Dlatego podczas badania nie chodzi o mechaniczne stwierdzenie, że pronacja jest „zła”, a supinacja „dobra” lub odwrotnie.
Trzeba sprawdzić cały sposób przetaczania stopy.
Najważniejsza jest jej funkcja.
Bieg oznacza tysiące powtarzających się cykli obciążenia.
Podczas jednego treningu Achilles pracuje przy każdym kontakcie stopy z podłożem i każdym odbiciu.
Jeżeli biegacz gwałtownie zwiększa kilometraż albo intensywność, ścięgno może nie zdążyć przystosować się do nowych obciążeń.
Ryzyko może wzrosnąć szczególnie przy:
W przypadku osób aktywnych warto więc analizować nie tylko samą stopę, ale również cały sposób treningu.
Na stronie znajduje się osobny poradnik dotyczący wkładek ortopedycznych dla biegaczy.
Zmiana obuwia może wpłynąć na warunki pracy ścięgna.
Znaczenie może mieć między innymi różnica wysokości pomiędzy piętą a przodostopiem, sztywność podeszwy oraz konstrukcja zapiętka.
Jeżeli osoba przez lata korzystała z określonego rodzaju obuwia, a następnie nagle przeszła na zupełnie inny model, układ ruchu może potrzebować czasu na adaptację.
Dodatkowym problemem jest bezpośredni ucisk.
Sztywny zapiętek może drażnić tylną część pięty i okolice przyczepu Achillesa.
Dlatego podczas analizy przewlekłego bólu warto sprawdzić również buty, w których dolegliwości występują najczęściej.
Ból w miejscu przyczepu ścięgna może współwystępować z deformacją Haglunda.
Jest to kostne uwypuklenie w tylno-górnej części kości piętowej.
Sama obecność takiego kształtu kości nie oznacza jeszcze, że będzie występował ból.
Problem może pojawić się wtedy, gdy okolica jest regularnie uciskana przez zapiętek buta i dochodzi do podrażniania tkanek znajdujących się w pobliżu przyczepu Achillesa.
Więcej informacji znajduje się w artykule pięta Haglunda – dlaczego boli tył pięty i jak ją odciążyć?.
Warto pamiętać, że ból z tyłu pięty może mieć kilka różnych przyczyn. Nie należy więc samodzielnie zakładać, że każda bolesna wypukłość jest deformacją Haglunda.
Charakterystycznym objawem tendinopatii może być sztywność po okresie odpoczynku.
Dlatego część osób najmocniej odczuwa dolegliwości rano.
Pierwsze kroki po wstaniu z łóżka bywają nieprzyjemne, a po pewnym czasie chodzenia sztywność może się zmniejszać.
Podobna sytuacja może wystąpić po dłuższym siedzeniu.
Jeżeli taki schemat powtarza się przez wiele dni lub tygodni, warto skonsultować problem zamiast jedynie ograniczać ból lekami.
Komputerowe badanie stóp nie pokazuje stanu samego ścięgna Achillesa.
Nie zastępuje więc badania ortopedycznego, USG ani innych metod diagnostycznych.
Może jednak dostarczyć informacji o tym, jak pracuje stopa podczas obciążenia.
Można ocenić między innymi:
Dzięki temu łatwiej określić, czy biomechanika stopy może być jednym z czynników wpływających na przeciążenia.
Wkładki nie są uniwersalnym sposobem leczenia tendinopatii Achillesa.
Jeżeli jednak badanie wykazuje zaburzenia biomechaniczne mogące wpływać na sposób obciążania kończyny, indywidualne wkładki ortopedyczne mogą stanowić jeden z elementów szerszego postępowania.
Ich zadaniem może być między innymi:
Najważniejsze jest jednak wcześniejsze badanie.
Nie powinno się stosować agresywnej korekcji tylko dlatego, że pacjenta boli Achilles.
Czasami stosuje się niewielkie podwyższenie pięty, aby czasowo zmniejszyć napięcie działające na ścięgno.
Nie jest to jednak rozwiązanie odpowiednie dla każdej osoby ani sposób na usunięcie przyczyny problemu.
Ważna jest między innymi wysokość podwyższenia oraz to, jak współpracuje ono z obuwiem.
Zbyt gruby element może sprawić, że pięta znajdzie się za wysoko i zacznie wysuwać się z buta.
Może wtedy powstać dodatkowe tarcie w okolicy Achillesa.
Dlatego takich modyfikacji nie warto dobierać przypadkowo.
W przypadku tendinopatii bardzo duże znaczenie ma właściwe zarządzanie obciążeniem oraz ćwiczenia.
Program rehabilitacji powinien być dostosowany do lokalizacji problemu, stopnia nasilenia dolegliwości oraz poziomu aktywności pacjenta.
Wkładka może wpływać na warunki, w których pracuje stopa, ale nie zastąpi odpowiednio prowadzonego treningu mięśni łydki i samego ścięgna.
Dlatego najlepsze efekty często daje połączenie kilku elementów:
Nie należy więc oczekiwać, że sama para wkładek „wyleczy Achillesa”.
Nie zawsze.
Całkowite unieruchomienie przez dłuższy czas nie jest automatycznie najlepszym rozwiązaniem przy przewlekłym przeciążeniu.
Najczęściej trzeba przede wszystkim odpowiednio dostosować poziom aktywności do aktualnej tolerancji ścięgna.
Może oznaczać to czasowe ograniczenie biegania, skoków czy innych czynności wyraźnie nasilających dolegliwości.
Sposób powrotu do aktywności powinien być stopniowy.
Jeżeli problem utrzymuje się, warto ustalić plan ze specjalistą.
Ból jest informacją o aktualnej tolerancji tkanek na obciążenie.
Próba utrzymywania pełnej intensywności treningów mimo narastających dolegliwości może prowadzić do dalszego przeciążenia.
Szczególnie niepokojące jest, gdy:
W takim przypadku warto zmniejszyć obciążenie i przeprowadzić diagnostykę.
Tendinopatia zwykle rozwija się stopniowo.
Zupełnie inna sytuacja występuje przy zerwaniu ścięgna Achillesa.
Do urazu może dojść podczas gwałtownego odbicia, sprintu, skoku lub nagłej zmiany kierunku.
Pacjenci mogą opisywać:
Takie objawy wymagają pilnej konsultacji medycznej.
Nie jest to sytuacja do rozwiązania poprzez zmianę wkładek czy obuwia.
Nie istnieje jeden model odpowiedni dla każdego pacjenta.
Warto jednak zwracać uwagę na komfort tylnej części pięty.
Zapiętek nie powinien powodować punktowego nacisku na bolesne miejsce.
But powinien również stabilnie utrzymywać stopę. Jeżeli pięta porusza się przy każdym kroku, powtarzające się tarcie może nasilać podrażnienie.
Przy stosowaniu wkładek trzeba dodatkowo sprawdzić, czy po ich umieszczeniu stopa nie znajduje się zbyt wysoko.
Właśnie dlatego na badanie dobrze zabrać buty sportowe lub codzienne, w których ból pojawia się najczęściej.
Nawet jeżeli boli tylko jeden Achilles, warto ocenić obie strony.
Może się okazać, że prawa i lewa stopa różnią się pod względem:
Czasami bolesna strona jest rzeczywiście przeciążana bardziej.
W innych przypadkach pacjent zaczął już odruchowo ją odciążać i zmienił sposób chodzenia.
Analiza obu stóp pozwala lepiej zrozumieć cały mechanizm.
Ścięgno Achillesa jest niezwykle silną strukturą, ale każdego dnia przenosi tysiące powtarzalnych obciążeń.
Na jego pracę wpływają nie tylko trening i mięśnie łydki, lecz również staw skokowy, ustawienie pięty, sposób przetaczania stopy oraz obuwie.
Dlatego przy nawracających dolegliwościach warto spojrzeć na całą kończynę.
W pracowni wkładek ortopedycznych w Krakowie można wykonać komputerowe badanie stóp oraz analizę statyczną i dynamiczną.
Jeżeli badanie pokaże nieprawidłowy sposób rozkładania obciążeń, można ocenić, czy indywidualna wkładka może być pomocnym elementem dalszego postępowania.
Nie powinna jednak zastępować diagnostyki samego ścięgna ani odpowiedniej rehabilitacji.
Przy bólu Achillesa najważniejsze jest ustalenie, dlaczego ścięgno otrzymuje większe obciążenie, niż jest w stanie aktualnie tolerować. Dopiero połączenie informacji o treningu, stanie ścięgna, ruchomości, obuwiu oraz biomechanice stopy daje pełniejszy obraz problemu.
Umów się na wizytę już teraz!
Kapelanka 13A | 30-347 Kraków