Koślawość pięt u dzieci – kiedy jest fizjologiczna, a kiedy warto zbadać stopy?

Co oznacza koślawość pięt?

O koślawym ustawieniu pięty mówimy wtedy, gdy podczas obciążania stopy pięta odchyla się na zewnątrz, a okolica kostki przyśrodkowej przemieszcza się w kierunku środka.

Patrząc na dziecko od tyłu, rodzic może zauważyć, że oś pięty nie jest ustawiona pionowo.

Koślawości może towarzyszyć również:

• obniżenie łuku podłużnego stopy,
• zapadanie się stopy do wewnątrz,
• ustawienie kolan bardziej do środka,
• zwiększone obciążenie wewnętrznej części stopy,
• charakterystyczne ścieranie butów.

Takie ustawienie często występuje razem z elastycznym płaskostopiem dziecięcym.

Nie oznacza to jednak automatycznie choroby.

Czy koślawe pięty u małego dziecka są normalne?

W pierwszych latach życia stopy dziecka wyglądają inaczej niż stopy osoby dorosłej.

Łuk podłużny nie jest jeszcze w pełni ukształtowany, a większa elastyczność tkanek powoduje, że podczas obciążenia stopa może mocniej się spłaszczać.

Dlatego samo płaskie ustawienie stóp u przedszkolaka nie powinno być podstawą do automatycznego stosowania korekcji.

Więcej na temat prawidłowego podejścia do diagnostyki najmłodszych można przeczytać w artykule wkładki ortopedyczne dla dzieci – kiedy są potrzebne i kiedy warto wykonać badanie stóp?.

W przypadku dzieci ogromne znaczenie ma obserwowanie zmian w czasie.

Stopa, która jest elastyczna, bezbolesna i stopniowo rozwija się wraz z dzieckiem, wymaga innego podejścia niż stopa sztywna, bolesna albo powodująca problemy podczas chodzenia.

Jak sprawdzić, czy stopa dziecka jest elastyczna?

Jedną z istotnych cech jest zachowanie łuku stopy w różnych pozycjach.

U dziecka z elastycznym płaskostopiem łuk może być słabo widoczny podczas stania, ale pojawiać się po odciążeniu stopy lub podczas wspięcia na palce.

Równocześnie ustawienie pięty może ulegać poprawie.

To ważna informacja pozwalająca odróżnić elastyczne ustawienie od bardziej sztywnej deformacji.

Ocena powinna jednak uwzględniać nie tylko sam wygląd stopy, ale również zakres ruchu stawów, sposób chodzenia i funkcjonowanie całej kończyny.

Kiedy koślawość pięt powinna zwrócić uwagę rodzica?

Większego zainteresowania wymaga sytuacja, gdy oprócz wyglądu stóp pojawiają się konkretne dolegliwości.

Warto wykonać badanie, jeżeli dziecko:

• skarży się na ból stóp lub nóg,
• szybko męczy się podczas spacerów,
• niechętnie chodzi na dłuższych dystansach,
• często prosi o noszenie,
• ma problem z bieganiem,
• często potyka się,
• ma wyraźnie różne ustawienie prawej i lewej stopy,
• regularnie skręca kostkę,
• bardzo nierównomiernie ściera buty,
• odczuwa ból kolan,
• ma sztywną stopę,
• zaczęło chodzić inaczej niż wcześniej.

Istotne jest również to, czy problem postępuje.

Jeżeli z czasem ustawienie jednej lub obu stóp staje się coraz bardziej nieprawidłowe, warto skonsultować dziecko ze specjalistą.

Asymetria jest szczególnie ważna

Stopy dziecka nie muszą wyglądać idealnie identycznie, jednak wyraźna różnica pomiędzy prawą a lewą stroną zasługuje na dokładniejszą ocenę.

Jeżeli jedna pięta jest mocno koślawa, a druga ustawiona niemal pionowo, warto sprawdzić, z czego wynika taka różnica.

Podobnie jest w przypadku nierównego obciążania nóg.

Dziecko może na przykład przenosić większą część ciężaru na jedną stronę z powodu bólu, ograniczonego zakresu ruchu albo innej asymetrii układu ruchu.

Sama obserwacja pięt nie wystarcza więc do ustalenia przyczyny.

Koślawość pięt a płaskostopie

Koślawe ustawienie pięty często występuje razem z obniżeniem łuku podłużnego.

W pozycji stojącej stopa może wyglądać wtedy na szeroką i płaską, a kostka przyśrodkowa wyraźnie przesuwa się do środka.

U dzieci szczególnie istotne jest rozróżnienie pomiędzy elastycznym płaskostopiem, które nie powoduje dolegliwości, a sytuacją, w której sposób pracy stopy prowadzi do bólu, przeciążeń lub ograniczeń podczas aktywności.

Nie powinno się więc dobierać wkładek wyłącznie na podstawie stwierdzenia: „dziecko ma płaską stopę”.

Najpierw trzeba sprawdzić, jak ta stopa rzeczywiście funkcjonuje.

Jak sprawdzić sposób obciążania stóp dziecka?

Jedną z możliwości jest komputerowa analiza stóp.

Badanie może pokazać między innymi:

• rozkład nacisku pod prawą i lewą stopą,
• różnice pomiędzy obiema stronami,
• sposób obciążania pięty,
• przebieg przetaczania stopy,
• zachowanie stopy podczas chodu.

Szczególnie ważne jest połączenie badania statycznego z dynamicznym.

Dziecko może bowiem wyglądać zupełnie inaczej, kiedy stoi nieruchomo, a inaczej podczas swobodnego chodzenia.

Przed wykonaniem indywidualnych wkładek ortopedycznych warto więc ocenić rzeczywistą biomechanikę stóp.

Czy dziecko z koślawymi piętami potrzebuje wkładek?

Nie każde.

To bardzo ważna zasada.

Samo stwierdzenie koślawości pięt nie oznacza automatycznie konieczności noszenia wkładek.

Jeżeli ustawienie mieści się w zakresie charakterystycznym dla rozwoju dziecka, stopy są elastyczne, nie ma bólu ani ograniczenia aktywności, specjalista może zalecić przede wszystkim obserwację.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy koślawość jest znaczna, towarzyszą jej dolegliwości albo badanie wykazuje nieprawidłową biomechanikę powodującą przeciążenia.

Wtedy jednym z elementów postępowania mogą być indywidualnie wykonane wkładki.

Dlaczego gotowe wkładki dla dzieci nie zawsze są dobrym rozwiązaniem?

Dzieci różnią się nie tylko rozmiarem stopy.

Mogą mieć inne ustawienie pięty, łuk podłużny, zakres ruchomości, rozkład nacisku oraz sposób chodzenia.

Gotowa wkładka dobierana przede wszystkim według numeru obuwia nie uwzględnia tych różnic.

Co więcej, prawa i lewa stopa tego samego dziecka również mogą wymagać innego podejścia.

Dlatego jeżeli rzeczywiście istnieje wskazanie do stosowania wkładek, warto oprzeć ich wykonanie na wcześniejszym badaniu.

Wkładki supinujące u dzieci – co oznacza ta nazwa?

Rodzice często spotykają się z określeniem „wkładki supinujące”.

Wkładki tego typu mogą być stosowane w określonych przypadkach, gdy potrzebne jest odpowiednie oddziaływanie na sposób ustawienia stopy.

Nie powinny jednak być wybierane samodzielnie wyłącznie dlatego, że pięta dziecka wygląda na koślawą.

Stopień i miejsce korekcji mają znaczenie.

Więcej o tym rozwiązaniu można przeczytać w artykule dotyczącym ortopedycznych wkładek supinujących dla dzieci i dorosłych.

Jakie buty dla dziecka z koślawością pięt?

Obuwie powinno przede wszystkim umożliwiać dziecku swobodny ruch i nie powodować ucisku.

Warto zwrócić uwagę na:

• prawidłowy rozmiar,
• odpowiednią szerokość,
• wystarczającą przestrzeń dla palców,
• stabilne utrzymanie buta na stopie,
• elastyczność dostosowaną do wieku i aktywności,
• możliwość zastosowania wkładki, jeżeli została zalecona.

Sam sztywny but nie jest metodą leczenia każdej koślawości.

Odpowiednie obuwie powinno współpracować ze stopą, a w przypadku stosowania wkładek zapewniać dla nich wystarczającą ilość miejsca.

Więcej informacji znajduje się w poradniku jak dobrać odpowiednie obuwie do wkładek ortopedycznych.

Czy ćwiczenia mogą być potrzebne?

W zależności od wyników badania specjalista może zalecić również ćwiczenia.

Ich celem może być poprawa kontroli stopy i kończyny, równowagi, koordynacji oraz siły mięśni.

U dziecka szczególnie ważny jest ruch.

Bieganie, zabawa i odpowiednio dobrana aktywność fizyczna są naturalną częścią rozwoju układu ruchu.

Wkładki, jeżeli są potrzebne, nie powinny być traktowane jako zamiennik aktywności czy ewentualnej fizjoterapii.

Kiedy potrzebna jest konsultacja ortopedy dziecięcego?

Dokładniejszej diagnostyki wymagają przede wszystkim sytuacje, w których ustawieniu stóp towarzyszy ból lub ograniczenie sprawności.

Konsultację warto rozważyć również wtedy, gdy:

• stopa jest sztywna,
• deformacja szybko się pogłębia,
• problem występuje głównie po jednej stronie,
• dziecko wyraźnie kuleje,
• występuje znaczne ograniczenie ruchomości,
• dziecko przestało wykonywać aktywności, które wcześniej nie sprawiały mu trudności,
• pojawiają się inne niepokojące objawy dotyczące układu ruchu.

W takich sytuacjach komputerowe badanie stóp może być elementem oceny funkcjonalnej, ale nie zastępuje diagnostyki lekarskiej.

Koślawe pięty u dziecka – najważniejsza jest funkcja, nie tylko wygląd

Rodzice naturalnie zwracają uwagę na wygląd stóp swoich dzieci, jednak podczas rozwoju ich kształt i ustawienie wielokrotnie się zmieniają.

Dlatego nie każda koślawość pięt oznacza wadę wymagającą korekcji.

Najważniejsze pytania brzmią: czy dziecko odczuwa ból, czy normalnie chodzi i biega, czy stopy są elastyczne, czy problem jest symetryczny oraz jak zachowują się podczas ruchu.

W pracowni wkładek ortopedycznych w Krakowie można wykonać ocenę stóp oraz analizę statyczną i dynamiczną, która pozwala sprawdzić sposób ich obciążania podczas stania i chodzenia.

Jeżeli wyniki badania wskazują na rzeczywiste przeciążenia lub zaburzenia biomechaniczne, można dobrać dalsze postępowanie i – jeśli istnieje taka potrzeba – wykonać indywidualne wkładki.

W przypadku dzieci szczególnie ważne jest jednak, aby nie korygować samego wyglądu stopy bez wcześniejszej oceny jej funkcji.